Cumhuriyet Tatlısı ve Fasulyeli Dolma

Cumhuriyet tatlısı sözünü hiç duydunuz mu?

Cumhuriyet döneminin ilk mönü planlamalarından birinin adı.  Özetle yatılı okul ve kışlalarda en çok verilen üç kap yemeğin birlikte aldıkları isim. (1) Nedir bu üç kap yemek? Kuru fasulye, pilav ve kuru üzüm hoşafı. Sadece “kuru” sözcüğü de tanımlamaya yeter kuru fasulye yemeği. Kuru ve pilav ayrılmaz ikili.  Ama benim sözünü etmek istediğim kuru değil taze fasulye. Çünkü şimdi kuru zamanı değil.

Fasulye denince genellikle Amerika kökenli fasulye (L. Phaseolus vulgaris) kastedilir se de Yunanca phaselos’dan bozma “ fasulye” kelimesi asıl eski dünyanın bakla ve börülce gibi türlerinin genel adıydı. (2) 

Pazarlarda, manavlarda çeşit çeşit taze fasulyeleri görünce hepsini almak geliyor içimden. Ama en çok gördüğüm bir iki tane tür.  Ayşe kadın fasulyesi ve çalı fasulyesi. Ama biliyorum daha neler var neler. Çiçek fasulyesi, endâze fasulye, gelin fasulyesi, hacı kadın fasulyesi, karagöz fasulye, kılıç fasulyesi, orta fasulyesi, sırık fasulyesi, Van fasulyesi, yer fasulyesi..

Bu kadar türü olan fasulye ile kim bilir ne yemekler hazırlanır? Fasulye dizmesi, fasulye paçası,  fasulye diblesi, fasulye diplemesi, fasulye kavurması, etli fasulye, zeytinyağlı fasulye yoğurtlu fasulye, fasulye mücveri,..

Türleri, yemekleri çok.. Ya sözlü kültürümüzdeki yeri?  Hemen bir deyim geliverdi dilimin ucuna. “kendini fasulye gibi nimetten sayıyor.” Ağır bir laf. Umarım çevremde duymam bu sözü.  Demek ki çok önemli fasulye. Argoda da bir söz vardı. “Fasulye mi? (dedin)” Yanlış, uygunsuz bulunan bir söz için kullanılan.  Bu sözü de duymamayı dilerim bu arada.  “Fasulye yazmak” sözünü büyük bir olasılıkla hiç duymadınız. Çünkü ben de duymamıştım. Tesadüfen argo sözlüğünde rastladım. Gerekli bir şey değil ama yine de paylaşayım. Meğer “kumarhane sahibinin payını yazmak, kaydetmek için kullanılan bir söz” imiş. (3) Ha bir de bilmece vardı. Şöyleydi galiba “Uzun uzun uzular/Boynuzundan kuzular.” Sanırım cevabını hemen bildiniz. Fasulye.

Sözlü kültüre dalarsam çıkamam işin içinden. En iyisi ben güzel bir fasulye yemeğini paylaşayım sizlerle. Ama çok bilmediğiniz bir yemek olsun. Ne olsun? Farklı bir ülkeden olsun ama yaza yakışsın? Tamam, buldum. “Mahşi kuse ma fasulliye” yemeği olsun. Yani fasulye yemeği içerisinde kabak dolma..Ne dersiniz?

İyi ramazanlar..
FASULYE YEMEĞİ İÇİNDE KABAK DOLMASI(4)

Malzemeler:

Fasulye yemeği için: 

½ kg gr et
1 kg taze fasulye
½ kg domates
200 gr yağ (sıvı veya katı)
2 yemek kaşığı domates salçası
8 diş sarımsak
1 tatlı kaşığı kişniş
1 çay bahâr, tuz

Dolma için:

1 kg kabak
125 gr kıyma
1 çay kaşığı bahâr
1 yemek kaşığı domates salçası, tuz

Hazırlanışı: 

Fasulye ayıklanır,   ufak doğranır. Domateslerin kabuğu soyulur küp şeklinde doğranır.
Sarımsaklar soyulur havanda tuz ile dövülür,  kişniş eklenir ve tekrar dövülür.
Dövülmüş sarımsakla kişniş kavrulur,  et, salça ve su konur pişirilir. Etin tam pişmemesi gerekir. Pirinç, kıyma, domates salçası ve bahar karıştırılarak dolma içi hazırlanır. Hazırlanan dolma içi oyulmuş kabaklara doldurulur. Fasulye yağda sarartılır. Dolmalar tencereye dizilir.  Dolmaların üzerine önce et, onun üzerine de fasulye yerleştirilir. Etin pişirildiği tenceredeki salçalı su üzerine konur. Doğranmış domatesler eklendikten sonra pişirilir.  


KAYNAKLAR
1) Uhri, Ahmet. Boğaz Derdi, Tarım ve Beslenmenin Kültür Tarihi, Ege Yayınları, İstanbul, 2011, s,91.
2) Işın, Mary, P. Osmanlı Mutfak Sözlüğü, KitapYayınevi, İstanbul, 2010, s. 
113-115. 
3) Aktunç, Hulki, Büyük Argo Sözlüğü, YKY, 3. baskı, İstanbul, 2001, s. 109,110.
4) Tokuz, Gonca. Dolmalar ve Köfteler Şehri Halep, Haleb Beled-el Mehaşi ve Kibeb, Hayy Yayınları, İstanbul, 2010, s.168, 169.   
YORUM EKLE
YORUMLAR
- 2 yıl Önce

Hatırlattığınız için teşekkürler çocukluğum gençliğim canlandı ne çok yapılırdı ozamanlarda ellerinize sağlık Gonca hanım

banner441

banner566

banner554

banner558

banner571

banner141

banner557

banner560

banner568