Eğitime Uzak Kalma!

Söyleşi : Timur Yılmaz

Eğitime Uzak Kalma!
Amasya Üniversitesi Uzaktan Eğitim Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Recep Çakır bir Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri doktoru.

Lisans eğitimini Kocaeli Üniversitesi Bilgisayar Öğretmenliği Bölümünde, yüksek lisans ve doktora çalışmalarını ise Orta Doğu Teknik Üniversitesinde tamamladı.

Yaklaşık beş yıldır Amasya’da yaşayan Yrd. Doç. Dr. Recep Çakır, Eğitim Fakültesi Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bölüm Başkanlığını görevini de yürütüyor. 2011 yılında TÜBİTAK Yayın Teşvik Ödülünü de alan Recep Çakır’la bir araya geldik ve Uzaktan Eğitimi konuştuk. Teknolojideki gelişmelere paralel olarak eğitim-öğretim sürecinde de farklılıklar yaşandığını, uzaktan eğitimin de; öğrenenlerin öğrenme kaynaklarından zaman ve mekân bağlamında uzakta olduğu iletişim sistemlerine dayalı olarak gerçekleştirilen bir öğrenme süreci olduğunu söylüyor.


Merhabalar, bize uzaktan eğitimin ne olduğunu anlatabilir misiniz?

Teknolojideki gelişmelere paralel olarak eğitim-öğretim sürecinde de farklılıklar yaşanmaktadır. Dolayısı ile hızla gelişmekte olan iletişim teknolojileri, eğitim sisteminin yapısını ve eğitim ortamlarında uygulanan öğrenme-öğretme faaliyetlerini de etkilemektedir. Uzaktan eğitim uygulamaları bunların başında gelmektedir. Uzaktan Eğitim, öğrenenlerin birbirlerinden ve öğrenme kaynaklarından zaman ve/veya mekân bağlamında uzakta olduğu, yani zaman, yer, meslek ve yaş kısıtlamaları olmaksızın, birbirleri ile ve öğrenme kaynakları ile etkileşimlerinin uzaktan iletişim sistemlerine dayalı olarak gerçekleştirildiği planlı ve programlı bireyselleştirilmiş öğrenme süreci olarak tanımlanmaktadır.

Uzaktan eğitimin özelliklerini nelerdir?


Uzaktan eğitimin özelliklerini kısaca; öğrenen ve öğretmenin ayrı yerlerde bulunuşu zaman ve mekândan bağımsız olması, çift yönlü iletişimin sağlanması, kitle eğitimine imkân tanıması, yaş, meslek ve cinsiyet ayrımı yapılmaması, bir eğitim kurumu altında gerçekleşmesi olarak özetleyebiliriz.

Uzaktan eğitimin avantajları nelerdir?


Bana göre, uzaktan eğitim yararlanıcılarına yaş sınırı olmaksızın mesleki gelişimlerin sağlanması açısından hayat boyu öğrenme imkânı tanıması en büyük avantajıdır. Uzaktan eğitim mekândan ve zamandan bağımsız eğitim alma imkânı, özellikle çeşitli nedenlerden dolayı eğitim imkânına sahip olmayanlar için eğitimlerini sürdürme imkânı sağlanması önemsenmesi gereken bir şeydir.

Bireysel farklılıklara göre eğitim alabilme, kendi öğrenme hızına göre eğitim alabilme ve sürdürebilme, çoklu ortam desteğiyle zengin dolayısıyla da daha verimli ve kalıcı eğitim alabilme, konu uzmanlarından eğitim alabilme, hayat boyu öğrenme imkânı tanıması (yaş sınırı olmaksızın mesleki gelişimlerin sağlanması), eğitimde fırsat eşitliğine katkıda bulunmasıdır. Örneğin engelli bireylerin engelinden dolayı öğrenimlerini tamamları için büyük bir fırsat olarak söyleyebiliriz.

Uzaktan eğitim tarihçesi hakkında genel bilgi verebilir misiniz? Uzaktan eğitim ilk olarak hangi ülkelerde ve ne zaman başladı? İletişim araçları uzaktan eğitimin yaygınlaşmasına nasıl bir katkı sağladı?
1800’lerin sonlarına doğru Amerika’daki Chicago Üniversitesinde mektup yoluyla uzaktan eğitim programı açılıyor. İlk defa mektupla başlayan uzaktan eğitime gelişen teknolojilerin yön verdiğini söyleyebiliriz. Örneğin, 1920’li yıllarda radyonun, 1950’li yıllardan sonra da televizyonun uzaktan eğitim sistemlerinde etkin olarak kullanıldığını görmekteyiz. Daha sonra 1980’li yıllarda bilgisayarların evlere girmeye başlaması ile birlikte bilgisayar üzerinden CD’lerle ve çeşitli programlar ile uzaktan eğitim süreçleri zenginleştirilmiştir.

Son zamanlarda bilgiye erişimin arttığı internet sayesinde de uzaktan eğitimin şeklinin değiştiği ve uzaktan eğitime olan ilginin arttığı dikkati çekmektedir. Özellikle de iletişimin daha kolay ve daha hızlı yaşandığı günümüzde iletişim araçlarını örneğin akıllı telefonları kullanarak çift yönlü iletişimlerin uzaktan eğitim sistemlerinde kullanıldığını görmekteyiz.

İlk defa 19. yüzyılda ABD’de mektupla başlayan uzaktan eğitim sistemleri günümüze etkin ve yaygın olarak kullanıldığı görülmektedir. ABD’de üniversitelerde öğrenciler bazı dersleri uzaktan eğitim yolu ile almaktadırlar. Örneğin bir araştırmaya göre öğrencilerin % 40’ı en az bir dersi uzaktan eğitim yolu ile almaktadır. Üniversitelerde bizdeki uygulamaya benzer “learning systems, öğrenme sistemleri” “distance education center, uzaktan eğitim sistemleri merkezi”, “technology center, teknoloji merkezi” gibi merkezlerle bu işleri yürüttükleri görülmektedir. Pek çok programın uzaktan eğitim yolu ile verildiği üniversitelere rastlanmaktadır. İşletme, mühendislik, eğitim gibi pek çok alanda lisans ve lisansüstü eğitimlerin uzaktan eğitim programlarının olduğu görülmektedir. Hatta tıp alanında web destekli uzaktan eğitim dersleri bulunmaktadır. Bununla birlikte uzaktan eğitime yönelik yatırımların da hızla arttığını yapılan araştırmalar göstermektedir. 

Dünya genelinde tamamen uzaktan eğitim programları içeren üniversitelere de rastlanmaktadır. Örneğin ilk defa İngiltere’de 1969 yılında kurulan open university (açık üniversitenin) 250 binden fazla öğrencisi bulunmaktadır.  Bunların 50binden fazlası İngiltere dışından öğrenciler ve yaşı 25 den büyük olan öğrencilerin sayısı yaklaşık 200bin.  Öğrencilerin %70’i herhangi bir işte çalışmaktadırlar. Bunun yanında İngiltere’de 100’den fazla üniversitede de uzaktan eğitim programları hizmeti vermektedirler. 

Benzer uygulamalara Avrupa’nın diğer ülkelerinde de rastlanmaktadır. Özellikle Bolonya süreci kapsamında önemli alanlarından biri olan yaşam boyu öğrenmenin sunulmasında uzaktan eğitim önemli bir yer tutmaktadır. Bu bağlamda AB uzaktan eğitime yönelik girişimleri desteklemektedir.  Dolayısı ile AB ülkelerinde uzaktan eğitim modelleri etkili olarak kullanılmaktadır. Örneğin Almanya, Hollanda, İspanya, İtalya, Portekiz’deki uzaktan eğitim uygulamaları bunların başını çekmektedir. Örneğin İspanyadaki “ulusal uzaktan eğitim üniversitesinde” 250 bin öğrencisi ve lisans, lisansüstü ve sertifika programları bulunmaktadır. Bunlarla birlikte pek çok üniversitede de uzaktan eğitim programları verilmektedir.

Sadece ABD ve Avrupa da değil, dünyanın pek çok ülkesinde de benzer örneklere rastlamak mümkündür. Örneğin,  1985 yılında kurulan Hindistan’da “İndira Gandhi ulusal açık üniversitenin” 3 milyondan fazla öğrencisi ve 200’ün üzerinde lisans, lisansüstü ve sertifika programları bulunmaktadır. 

Aynı şekilde 1979 yılında kurulan “Çin açık üniversitesinde” 2.5 milyon öğrencisi,  85 bin çalışanı ve 100’e yakın lisans ve lisansüstü programları bulunmaktadır. Yine benzer şekilde üniversitelerin kendilerine ait uzaktan eğitim programları bulunmaktadır.



Türkiye’de uzaktan eğitim ne zaman başladı? Ülkemizde uzaktan eğitimin yaygınlık derecesi nedir?
Türkiye’de 1961 yılında Milli Eğitim Bakanlığı bünyesinde Mektupla Öğretim Merkezi kurulması ile başlayan uzaktan eğitim faaliyetleri 1982 yılında kurulan Açık Öğretim Fakültesi ile yaygınlaşmaya başlamış günümüzde ise üniversiteler bünyesinde kurulan uzaktan eğitim merkezleri ile de önemini artan bir ivme ile sürdürmektedir. 

Açık öğretim fakültesinde yaklaşık bir milyon öğrenci öğrenimini sürdürmektedir. Bununla birlikte üniversitelerin uzaktan eğitim merkezleri aracılığı ile yürüttükleri programlarda ise 50 üniversitede ön lisans, lisans ve yüksek lisans programlarında yaklaşık 60 bin öğrenci bulunmaktadır. Bu rakamlar uluslararası düzeyde bakıldığında oldukça düşük olduğu ve kat etmemiz gereken epey bir yolun olduğunu göstermektedir. 
Amasya Üniversitesi uzaktan eğitim faaliyetlerine ne zaman başladı, akademik ve teknik alt yapısı yeterli midir?

Dünyadaki gelişmeleri göz önünde bulundurarak Amasya üniversitesi olarak 2011 yılında Uzaktan Eğitim Uygulama Ve Araştırma Merkezini kurduk. En son teknoloji ile donatılmış stüdyomuzda yine çağın teknolojik gelişmelerine paralel ses ve görüntü sistemleri ile video çekimleri yapılmaktadır. Ayrıca öğretim elemanlarının isteklerine göre stüdyo dışında ya da sınıf içi çekimler için hazırlanmış son teknolojik kaynaklarla donatımlı ekipmanlarımız bulunmaktadır. Bununla birlikte ses yalıtımlı canlı sınıflarımız bulunmakta, bu sınıflarda öğretim elemanları sanal sınıf saatlerini bu ortamlarda işlemektedirler. Müfredatta yer alan dersler alanında uzman öğretim elemanlarınca verilmektedir.

Amasya Üniversitesi Uzaktan Eğitim Merkezi hangi programlarda eğitim-öğretim faaliyeti verilmektedir.

Sınıf Öğretmenliği Tezsiz Yüksek Lisans Programı, Elektrik, Mekatronik, İnternet Ve Ağ Teknolojileri, Yaşlı Bakımı, Çocuk Gelişimi önlisans programlarıyla; pedagojik formasyon da 200’den fazla ders başarılı bir şekilde öğrencilerin hizmetine sunulmaktadır.

Sınıf Öğretmenliği Tezsiz Yüksek Lisans Programını Türkiye’de ilk kez Amasya Üniversitesi Uzaktan Eğitim Merkezi tarafından faaliyete geçirildiğini biliyorum.

Evet, Türkiye’de bir ilki gerçekleştirerek sınıf öğretmenliği alanında uzaktan eğitim tezsiz yüksek lisans programını 2011 yılında faaliyete geçirdik. Buradaki amacımız yaşam boyu öğrenme kapsamında, öğretmenlerimize eğitim sistemlerindeki yenilikleri ve gelişmeleri alanında uzman öğretim elemanları tarafından aktarılmasını sağlamaktır. Amasya üniversitesi eğitim fakültesi Türkiye’nin en köklü eğitim fakülteleri arasındadır. Eğitim fakültesinin 1974-1975 Öğretim yılında Amasya Kız Öğretmen Okulu ile başlayan yaklaşık 50 yıllık bir geçmişi bulunmaktadır. Bu bağlamda eğitim fakültelerinin hemen hemen her aşamasını yaşayan köklü bir geçmişi bulunmaktadır. 
Öğretmenlerimiz mezun olduktan sonra yeni gelişmeleri takip etmeleri zorlaşmaktadır.  Örneğin üniversiteden mezun olalı 10 yıl olmuş bir öğretmeni düşünün; eğitim-öğretim sistemleri değişiyor, teknoloji değişiyor, bilgiye erişim değişiyor. Öğretmenin bu yenilikleri öğrencilere aktarılması için öncelikle kendisinin öğrenmesi lazım. İşte tam uzaktan eğitimle yüksek lisans yapması buna imkân sağlamaktadır.

Geçen yıl 25 öğretmenimiz tezsiz yüksek lisans programını tamamlayarak mezun olmuştur. Bunlardan 5 tanesi tezli yüksek lisans programına devam ederek akademik çalışmalarını sürdürmektedirler.  Şu anda yaklaşık 200 öğrenci bu programa kayıtlıdır,  yaklaşık %90’ı öğretmenlik yapmakta ve tamamına yakını ise Amasya dışından programı takip etmektedirler.

Amasya Üniversitesi Uzaktan Eğitim Merkezi bir ön lisans programı açarken nelere dikkat ediyor?


Yeni bir ön lisans ya da lisans programı açarken dikkat ettiğimiz en önemli şey istihdam odaklı olmasıdır. İstihdamı göz önünde bulundurarak açtığımız 5 ön lisans programında toplam 1200 öğrencimiz bulunmaktadır. Bu öğrencilerimizin büyük çoğunluğunun hali hazırda çalışıyor olmaları ve yurdun dört bir yanında yaşıyor olmaları ne kadar doğru bir karar aldığımızın bir göstergesidir.

Pedagojik formasyon programı hakkında da bilgi verebilir misiniz?

Pedagojik formasyon programı ilk defa geçen yıl YÖK tarafından üniversitelere pedagojik formasyon programının uzaktan eğitim yolu ile verilmesinin önü açılması ile birlikte ilk dönem 1200 öğrenci üniversitemize kayıt olmuştur. 2014 kasım ayında başlayan ikinci kur programa ise ön başvurularda yaklaşık 30 bin öğretmen adayı başvurmuş YÖK’ün bize sağladığı 1000 kontenjanla birlikte şu an toplam 2200 öğrenciye uzaktan eğitim aracılığı ile pedagojik formasyon eğitimi verilmektedir. Ön başvuruların sayısının fazla olması öğrencilere gösterdiğimiz ilgiden ve profesyonel olarak yaptığımız sistemden kaynaklandığını düşünüyorum.

Uzaktan eğitimde öğrencilere nasıl ilgi gösterilir merak ettim, bu konuyu biraz açabilir misiniz?

Şöyle ki, öğrenciler derslerini uzaktan eğitim merkezimizde yer alan uzaktan eğitim platformu üzerinden takip etmektedirler. Ders materyalleri olarak, dersin öğretim elemanları tarafından UZEM stüdyolarında çekilen videoları istedikleri zaman ve istedikleri yerde izleyebilirler. Bununla birlikte aynı platformda dersin görsel destekli içerikleri de bulunmaktadır. Öğretim elemanlarının bize verdikleri içerikleri yine onlarla birlikte çoklu ortam özelliklerine uygun olarak animasyon, resimler ve grafiklerle zenginleştirmekteyiz. Ayrıca öğrenciler öğretim elemanları ile haftanın belirli günlerinde senkron yani eşzamanlı eğitim dediğimiz canlı dersler yapmakta, dersin öğretim elemanları dersle ilgili öğrencilerin sorularını yanıtlamakta ve onlara birebir ders işleme olanağı sağlanmış bulunmaktadır. Öğrencilerimizin çoğunluğu çalıştığı için Canlı dersler genellikle akşam saatlerinde olmaktadır. Öğrenciler derste soramadıkları soruları veya herhangi bir zaman diliminde aklına takılan soruları dersin öğretim elemanına e-posta yolu ile sorabildiği gibi yine sistem üzerinde yer alan tartışma grupları ile ders arkadaşları ile de paylaşabilmektedir. 



Uzaktan eğitim öğrencileri derslerde karşılaştıkları teknik sorunlara nasıl çözüm buluyorlar?


Öğrencilerin sistem ile ilgili sorunların çözümü için ise 7-24 hizmet veren online destek hattımız bulunmaktadır. Burada öğrenciler karşılaştıkları teknik sorunlara anında çözüm bulabilmektedirler.  Öğrenciler bütün bu süreçleri akıllı telefon olarak da bilinen cep telefonları ile de gerçekleştirebilmektedirler. 

Uzaktan eğitim ara sınavları nasıl yapılıyor?


Öğrencilerimiz ara sınavlarını yine sistem üzerinden yani kampüse gelmeden alabilmektedirler. Sınavlarda kullandığımız sistemde öğrenciler aynı anda sınava girmektedirler ve öğrenciye sorular ve seçenekleri farklı sırada gelmekte ve belirlenen zaman diliminde dersin öğretim elemanın belirttiği sınav süresi bitiminde aynı anda bütün öğrencilerin sınavları bitmektedir. Yine sınav esnasında karşılaşılan teknik sorunlar aynı anda çözülmekte, yine de öğrencilerin sınav esnasında sistem online olarak kayıtlarını tutmaktadır. 

Ayrıca öğrencilerin sistemi takip etmeleri, canlı derslere katılımları ve dersin öğretim elemanın verdiği ödevleri yapmaları da onların puanlarını etkilemektedir. Öğrenciler sınav sonuçlarını anında ekranında görmektedirler.

Öğrencilerinizin sınavlarda gösterdiği başarıları neler etkiliyor? 

Online ortamda dersleri takip eden, örnek soruları çözen öğrencilerin sınavlardan aldıkları notlar arasında doğrudan pozitif yüksek bir ilişki olduğu gözlemliyoruz. Öğrencilere tavsiyemiz dersleri düzenli takip etmeleri ve örnek soruları çözmeleridir.

Yaşlı bakımı programı gibi uygulama gerektiren dersler sorun olmuyor mu? 

Programlarımızda yer alan uygulamalı dersler için öğrencilerimizi dönem sonunda iki hafta Amasya da misafir ediyoruz, bunun için Kredi Yurtlar Kurumu ile işbirliği yapılarak öğrencilerin barınma ve yemek sorunlarını da düşük maliyetle karşılamalarına imkân sunuyoruz. Bu iki hafta süresince öğrenciler hem uygulama derslerini almakta hem de final sınavlarını yüz yüze yapmaktadırlar. Yüz yüze yapılan sınavlarda öğrencilerin isimlerine yazılı optik formlar hazırlanmakta sınavları geçerliği ve güvenirliği için ölçme-değerlendirme birimimiz titizlikle çalışmaktadırlar.

Öğrencilerinizin sistemle ilgili düşünceleri nelerdir?

Sitemimiz tamamen öğrenci merkezli olup, çağın gereklerine uygun teknolojilerle yine çağın gereklerine uygun programları alanında uzman bir ekiple profesyonel bir şekilde sürdürmekteyiz. Bunu öğrencilerimizden aldığımız dönütlerle de görmekteyiz. Yüksek lisans programında kayıtlı bir öğrencimiz daha doğrusu 17 yıllık deneyimli bir öğretmen düşüncelerini ve memnuniyetini “okuldan mezun olalı 17 yıl olmuş bu süre zarfında kendimizi hiç yenilememişiz, iyi ki bu programa kayıt oldum, üniversite hocaları ile tekrar iletişime geçmek kendimizi yenilemek ve vaktimizi doğru bir şekilde değerlendirmek mükemmelmiş. Yoksa zamanımızı televizyon dizileri ile veya günlerde geçiriyorduk” diye bizimle paylaşması bunun bir göstergesi. Başka bir öğrencimiz önlisans programına kayıtlı “Her aradığımda telefonuma bakan birinin olması, bizimle ilgilenilmesi ve hocaların dersleri anlatımındaki samimiyeti başka arkadaşlarıma da paylaştığımda ne kadar şanslı olduğumu gördüm, çünkü başka üniversitelerin benzer programlarında okuyan arkadaşlarım, değil hocalarını görmeleri attıkları mesajın bile cevaplanmadığını söylüyorlar” diye belirterek yaptığımız işin ciddiyetinin farkında olduğumuzun bir göstergesidir diye düşünüyorum.

Amasya Üniversitesi Uzaktan Eğitim Merkezi yeni programlar açmak için çalışmalar yapıyor mu?


Yeni yüksek lisans ve önlisans programlarının açılması konusunda ihtiyaç analizleri yapılmış olup istihdam odaklı programların açılması için gerekli hazırlıklar tamamlanmış ve YÖK onayına sunmuş bulunmaktayız. 
Benim sormayı unuttuğum sizin eklemek istediğiniz bir şeyler var mı? Ayrıca verdiğiniz bilgiler için teşekkür ediyor, çalışmalarınızda başarılar diliyorum. 

İkinci bir üniversite okumak isteyen öğrencilerin, hali hazırda mezun olup kendilerini geliştirmek isteyen öğretmenlerin, çeşitli nedenlerden dolayı eğitim imkânı bulamayan bireylerin uzaktan eğitim web sayfamızı http://uzem.amasya.edu.tr ziyaret etmelerini ve kendilerine uygun programlar hakkında destek hattını arayarak iletişime geçmelerini önermekteyim.

Bende size teşekkür ediyorum. Eğitime uzak kalmayın.



Söyleşi: Timur YILMAZ

Timur Yılmaz, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Halkbilimi Bölümü'nü bitirdikten sonra Halk Edebiyatı alanında yüksek lisansını tamamladı. Kültür Ve Turizm Bakanlığı'nda Folklor Araştırmacısı olarak çalıştı. Halen Amasya Üniversitesi Basın Yayın Ve Halkla İlişkiler Müdürü olarak görev yapmaktadır.




Güncelleme Tarihi: 13 Ocak 2015, 14:17
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER

banner566

banner554

banner558

banner569

banner141

banner557

banner560

banner568