Pirpir : Ankara

Gaziantep'ten Gonca Tokuz yazdı....

Pirpir : Ankara

Semizotu (Portulaca oleracea L.) Semizotugiller familyasından çok eski ve tanınmış bir bitkidir.  Anavatanı Hindistan’ın Kuzey bölgelerinde adı “sanhti” veya “punarva” denir.

Ülkemizde adları çok çeşitlidir. Dostum Tijen İnaltong  “Mutfaktaki Yaban” kitabında adlarını şöyle sıralar. Pürpürüm (Divriği), Pipirim (Adıyaman), Temizlik (Osmanİye), Temizlikotu( Ankara), Soğukluk(Adana, Antakya), Zolaita (Rize), Canotu (Kıbrıs), Bostan Güzeli (Ladik-Konya), Cibille, Elmelik, Perper, Tokmekan, Pirpir, Perper (Arapkir-Malatya), Perpertikan, Töömeken(Alanya). (1)

Adları bu kadar çok.. Ya sağlığımızdaki, mutfağımızdaki yeri? O da adlarından aşağı kalmaz. Omega-3 yağ asidi içerir. Ayrıca A, B, C vitaminleri ile demir, potasyum, magnezyum ve kalsiyum gibi değerli mineralleri de barındırır içeriğinde. Değerli bir antioksidandır.  Eski Yunan tıbbında kabızlık ve idrar yolları enfeksiyonlarında kullanıldığı bilinir. (2)

Peki, nasıl tüketiyoruz bu faydalı bitkiyi? Çiğ olarak tüketilmesi kadar pişirilerek tüketilmesi de yaygın.  Salata ve cacığı ilk aklıma gelenler. Hassa yöresinde kahvaltıda tüketildiğini biliyorum. Zeytinyağında kavruluyor, biber salçası ve biraz sumak ekleniyor, iştahla yeniyor. Hassa’dan başladım madem yine o yöreden devam edeyim. Hassa’da etsiz olarak hazırlanıyor. Zeytinyağlı sevilen bir yemek olan semizotuna haşlanmış nohut, mercimek ve pirinç eklenerek, sarımsak, biber salçası ve sumak ile tatlandırılarak yeniyor. (3) 

Boranisi var, kızartması var, salatası var, yumurtası var.. Taze hazırlandığı gibi kurutularak kışın kullanılması yurdumuzun pek çok yöresinde yaygın. Şanlıurfa’da bostana’ya konuyor, pirpirim kavurması ve yumurtayla döğmeç yapılıyor.  Gaziantep’te etli hazırlanıyor. Börülce, nohut, yeşil mercimek ve bulgur ekleniyor. Kahramanmaraş’ta çorbası meşhur. Manisa’da  “semizotu sıyırması” yapılıyor.  Etli de olur, etsiz de diyor Kilisliler. Gönüllerine göre hazırlıyor.  Aydın’da saplarından turşu kuruluyor. Bu kadar çeşitli kullanımı saydıktan sonra hangisini paylaşım diye ikirciklendiğimi düşünüyor olabilirsiniz. İlk defa bu kez ikirciklenmedim. Neden mi? 

Çünkü Ankara ilinin pirpir yemeğini uzun zamandır sizlerle paylaşmayı düşünüyordum. İşte şimdi tam zamanı. Paylaştığım tarifeyi erleyenler çok değerli iki dostum. Sayın Kamil Toygar ve Nimet Berkok Toygar. Kitaplığımda o çok kaynak kitapları var ki dostlarımın. Sadece Ankara Mutfak Kültürü ile ilgili iki kitapları var desem anlarsınız yazmadıklarımı. lk kitapları Vehbi Koç ve Ankara Araştırmaları Merkezi Yayını:  “ Ankara, Ankara Mutfak Kültürü ve Yemekleri”. 1999 yılında yayımlandı. (2) İkincisi 2015 yılında yayımlanan “Ankara Yemekleri” adlı eser. Kendi yayınları. (4) İşte sizinle paylaşmak istediğim değerli bu iki dostumun Ahmet Öntaş’tan (Nallıhan) derledikleri pirpir yemeğini dün sizin için denedim. Biraz malzemeleri değiştirdim. Mevsime uydurdum. Taze pirpirim ve domates kullandım. Erik pestilim yoktu onu da deneyemedim. Ama kışın bu kez tam aslına uygun yapacağım. Ben çok beğendim bakalım siz de beğenecek misiniz? 

PİRPİR

Malzeme
½ kg pirpir (kuru pirpirim)
50 gr domates kurusu 
1 baş sarımsak
1 çay bardağı nohut
1 çay bardağı yeşil mercimek
1 çay bardağı kuru fasulye
1 fincan sıvı yağ
2 orta boy kuru soğan
1 yemek kaşığı domates salçası
1 çay kaşığı kırmızı toz biber
Tuz yeteri kadar

Hazırlanışı:
Kurutulmuş semizotları ve domates kurusu sıcak suyun içerisinde bir süre bekletilerek yumuşatılır.
Kuru mercimek, nohut ve kuru fasulye ayrı ayrı haşlanır. İnce doğranmış soğan yağda kavrulur. Salça, yumuşamış semizotları domatesler ve diğer malzemeler katılır. Dört bardak su eklenerek hafif ateşte pişrilir. Suda ıslatılmış pestil isteğe göre tabaklara alınarak servis edilir. 

Not: Ben 3 domates ve ½ kg taze taze pirpirim ve zeytinyağı kullandım. Bir bardak su yeterli oldu.  

1)    İnaltong, Tijen.  Mutfaktaki Yaban, Anadolu’nun Yenen Otları, YKY, İstanbul, 2008, s.216.
2)    A.g.e.s.216
3)    Emine Çay, 1981, Antakya-Hassa, ev kadını
4)    Toygar, Kamil ve Berkok, Nimet. Ankara, Ankara Mutfak Kültürü ve Yemekleri, VEKAM, Ankara, 1999.
5)    Toygar, Kamil ve Toygar, Nimet Berkok. Ankara Yemekleri, Kendi Yayınları, Ankara, 2015.




  

Güncelleme Tarihi: 27 Temmuz 2016, 08:54
YORUM EKLE
SIRADAKİ HABER

banner566

banner554

banner558

banner569

banner141

banner557

banner560

banner568