Toyga Çorbası

Gonca Tokuz yazdı...

Toyga Çorbası
26 Aralık 2013 Perşembe 07:36

“.Toyga çorbası ile doldursam tası
Mercimek, tarhana tutarlar yası
Küser börülceyle bulgur çorbası
Toptan koysam evde sefalet olur.”
Aşık Nuri Şahinoğlu (1)

Toyga, toyka, toga, toğga, tuğa hepsi de aynı çorbanın farklı söylemleri. Evliya Çelebi’nin ünlü Seyahatnamesinde ve Kaygusuz Abdal’ın dizelerinde adı geçen en eski çorbalarımızdan birisidir. Evliya Çelebi İç ve Doğu Anadolu’da yapıldığını yazar. (2) Pek çok yörede rastlanmasına rağmen İç Anadolu’da daha yaygın gibidir.

Toyga çorbasının adının “toy” sözcüğünden geldiği düşünülmektedir. Bilindiği gibi toy sözcüğünün bir anlamı da “ziyafet, şölen, yemekli eğlence”dir. Ülkemizin birçok yöresinde düğün çorbası olarak hazırlanmaktadır. Ankara’da da yoğurtlu çorba ya da yoğurtlu düğün çorbası adıyla da anılır. (3) Konya’da yoğurt çorbası (4), Afyonkarahisar’da Toğga çorbası (5), Eskişehir’de Toga çorbası (6) bazı yörelerde ayran aşı (7) denilmektedir.
 
Düğünlerde pişirildiğinden söz ettik ama yemekli davetlerde, mevlitlerde, sünnetlerde ikram edildiğini söylemedik. Örneğin Konya’da davet sofralarının baş çorbasıdır. Nevin Halıcı, aşçı takımı ve kara yemek takımında, kış mevsiminde yemeklerin yoğurt çorbası ile başladığını belirtir.Aşçı takımı, bin kişiden fazla, on bin kişiye kadar çıkabilen kalabalık törenlerdir.
  Kara yemek takımı ise yüz kişiden az seçkin konuklar için hazırlanan özel bir sofra olup “kara yemek”, “kara yemek dakımı”, “kara arslan yemek takımı” gibi farklı adlar da almaktadır. (8) Özel günlerde giriş yemeğidir ama ana yemek olarak da tüketilebilir.

Toyga çorbasını “Yoğurtlu Buğday Çorbası” olarak tanımlayabiliriz ama bu tanım biraz eksik kalır. Çünkü bazen dövme/yarma  (veya dövme ufağı göce) veya pirinç konulduğu da olur. Nevin Halıcı’nın “Konya Yemek Kültürü ve Konya Yemekleri” kitabında Saadet Ongun hanımefendi pirinçli toyga çorbasını bizlere şöyle anlatmaktadır (9): “Bir tas yoğurdu, birer avuç pirinci, unu, bir yumurtayı, biraz da naneyi elinle veya kaşıkla iyice ezecen. Ateşe koy. Koyulduksıra su dökecen. Karıştırarak büngül büngül kaynayıp, pirinçler iyice özleşince ocaktan indir. Üzerine tekrar nane atıcan, üzerine sadeyağ kızartıp dökecen.”  

Bazı yörelerde et konulmadan hazırlanır. Yağ konulmadan yarma ve nohutla pişirildikten sonra yoğurt ve ayran katılarak soğuk olarak yenilmesine de rastlanır. Afyonkarahisar’da hem pirinç,  hem göce kullanılır.  Sivas’ta nohuda yeşil mercimek karıştırılarak kullanıldığı görülür. Bazı yörelerde yoğurdun yerini kurut ( kurutulmuş yoğurt) veya çökeleğin aldığı saptanabilir. Ana malzeme gibi ek malzemeler de değişebilir, çeşitlenebilir. Örneğin Afyonkarahisar’da -arzu edilirse- sarımsak konulduğu görülür. Nane kullanımı oldukça yaygındır ama bazen kekik,  pirpirim ve maydanoz tercih edilebilir. Çorba tabağında nohut ve dövmelerin arasında nane ve kekik yapraklarının nazlı nazlı salınarak gezmesi çok güzeldir. Serviste çorbanın üzerinde konulan kocaman bir kaşık kaymağa ne dersiniz? İşte benim favorim Afyonkarahisar’ın kaymaklı Toyga çorbasıdır.(10)

Sizlerle hangi tarifi paylaşacağımı şaşırdım. Hepsi birbirinden güzel ve özel. Acaba bugün Ankara’nın Toyga çorbasını mı paylaşsak?   Böylece son günlerde hepimizi çok meşgul eden Ankara’nın sıkıcı siyasi ortamından biraz uzaklaşarak güzel mutfağında uzanmış oluruz. Karakışın hüküm sürdüğü, 2013 yılının şu  son günlerinde sıcacık  Toyga çorbası ile ısınalım, hem midemiz şenlensin, hem de yüreklerimiz.. Ne dersiniz?

Yeni yılınız kutlu olsun efendim !..

“Ey konuklar hazır size şölen sofrası
Yemeğin en nefisi, en lezizi, en hası
Şehzâde sofrasında olmasın asla noksan
Toyka ile yan yana dizilsin Çatal Çorba’m…”
H. Harun Güngöç (11)


TOYGA ÇORBASI (12)
Malzemeler:
2 su bardağı yarma
1 su bardağı nohut
150 gr. kemiksiz yağlı et
1 tatlı kaşığı kırmızı toz biber
1 yemek kaşığı domates salçası
3 yemek kaşığı tereyağ
1 yemek kaşığı nane
1 yemek kaşığı un
1 adet yumurta
Yeteri kadar tuz
Hazırlanışı: Yarma akşamdan bir kez kaynatılır, üstü kapalı bekletilir. Nohut akşamdan ıslatılır. Ertesi gün yağlı et ile pişirilir. Yarmanın içine un, su, yumurta ve tuz konur, iyice karıştırılır. Ateş üzerine kaynayana kadar karıştırılarak pişirilir. İçine etli nohut pişirme suyuyla birlikte katılır, bir müddet daha pişirilir. Kızdırılmış yağda nane, kırmızı toz biber ve domates salçası üzerine ilave edilip, karıştırılır ve servis yapılır.

Kaynaklar:
1)    Halıcı,  F. Halk Şairlerinden Yemek Destanları,  Güven Matbaası, Ankara, s. 39.
2)    Şenyapılı, Ö.  Damakta Kalan Tatların Akılda Kalan Adları, ODTÜ Yayıncılık, 2. Baskı, Ankara, 2010, s. 511.
3)    Toygar, K., Berkok, N. Ankara Mutfak Kültürü ve Yemekleri, VEKAM Yayınları, 1999, Ankara, s. 130.
4)    Halıcı, N. Konya Mutfak Kültürü ve Konya Yemekleri, Rûmî Yayınları, .2005, Konya, s. 119.
5)    Afyonkarahisar Mutfağı, Afyon Kocatepe Üniversitesi Yayını,  Afyon, 2001, s.32
6)    Gürsoy, D. Yöresel Mutfağımız, Oğlak baskı Hizmetleri, 2001, İstanbul, s. 65.
7)    Baysal,A.,Kutluay Merdol, T.,Sacır, H.,Ciğerim, N., Başoğlu, S., Türk Mutfağından örnekler, Kültür Bakanlığı Yayını, Ankara, 2000, s.58
8)    Halıcı, N. a.g.e.s. 46, 47, 48, 119,
9)    Afyonkarahisar, a.g.e.s.132.
10)    Işın, M. Osmanlı Mutfak Sözlüğü, Kitap Yayınevi, 1. baskı İstanbul, 2010, s. 375
11)    Amasya Mutfağı, (Editör: H.H. Yörgüç), Amasya Valiliği Yayını, Ankara, 2006.s.8
12)    Toygar, a.g.e.s.130.


banner442

İlgili Galeriler
banner379
Yorum Ekle
İsim
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
İmge dülger - 4 yıl önce
gonca hanım, benim çok sevdiğim ve annemin yaptığı çorbalardan birisidir. çok teşekkürler..